Thứ 6, 31/7/2026 8:27 (GMT+7)

HOÀN THIỆN CƠ CHẾ PHÁP LÝ ĐẶC THÙ - ĐÒN BẨY THỂ CHẾ THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN KINH TẾ, KHOA HỌC, CÔNG NGHỆ VÀ ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

1. Sự cần thiết ban hành Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình với khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao, việc hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển được xác định là một trong ba đột phá chiến lược. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (01-2026) tiếp tục khẳng định yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, phát huy mọi nguồn lực, tạo môi trường pháp lý ổn định, minh bạch để thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững.

Thực hiện chủ trương đó, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết quan trọng, trong đó Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt của tăng trưởng; Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân khẳng định phát triển mạnh mẽ kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế; Nghị quyết số 79-NQ/TW, ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước tiếp tục đổi mới cơ chế, chính sách nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng và phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, góp phần bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và định hướng phát triển đất nước.

Tuy nhiên, thực tiễn thi hành pháp luật cho thấy hệ thống pháp luật trong các lĩnh vực đầu tư, quản lý tài sản công, quản lý vốn nhà nước, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số vẫn còn tồn tại những quy định chồng chéo, thiếu đồng bộ, chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Điều này dẫn đến tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm của cán bộ, nhà khoa học và doanh nghiệp, gây đình trệ nhiều dự án lớn và lãng phí nguồn lực xã hội.

Trong bối cảnh đó, Bộ Công an đã chủ trì xây dựng dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là yêu cầu khách quan nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng; tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

2. Một số chính sách đặc thù nổi bật của dự thảo Nghị quyết

Dự thảo Nghị quyết gồm 3 chương, 13 điều. Đáng chú ý là dự thảo Nghị quyết đề xuất một số cơ chế đặc thù nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

- Loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro trong hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với hai trường hợp. Trường hợp thứ nhất là khi hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số gặp rủi ro, thiệt hại nhưng người thực hiện đã tuân thủ đúng quy trình, quy định. Trường hợp thứ hai là khi pháp luật chưa có quy định điều chỉnh về quy trình, cách thức thực hiện; giữa các quy định còn mâu thuẫn, chồng chéo hoặc chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nhưng người thực hiện không tham nhũng, vì lợi ích chung, đã hoàn thành nhiệm vụ và mang lại hiệu quả.

- Xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc miễn trách nhiệm hình sự đối với người có hành vi vi phạm phải đáp ứng đầy đủ sáu điều kiện. Đó là không tham nhũng; thực hiện hành vi vì lợi ích chung; hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước; không có khiếu nại, tố cáo hoặc khiếu nại, tố cáo đã được giải quyết dứt điểm theo quy định; không gây thất thoát, lãng phí tài sản hoặc đã khắc phục toàn bộ nếu có thất thoát, lãng phí; người thực hiện hành vi phạm tội đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm.

- Tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự với ba điều kiện: có hành vi vi phạm pháp luật vì lợi ích chung; có gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước hoặc tài sản của doanh nghiệp nhưng không tham nhũng; còn khả năng khắc phục hậu quả đối với hoạt động đang thực hiện, chưa hoàn thành hoặc chưa khắc phục được hậu quả.

- Áp dụng chính sách khoan hồng đặc biệt trong thi hành án đối với người phạm tội đã tích cực khắc phục hậu quả, lập công hoặc đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật.

Các chính sách trên đều phải được thực hiện trên cơ sở các tiêu chí pháp lý rõ ràng, công khai, minh bạch, có sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ của các cơ quan có thẩm quyền nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.

3. Kết luận

Việc Bộ Công an đã chủ trì xây dựng dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là bước đi quan trọng nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là tinh thần của Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 68-NQ/TW và Nghị quyết số 79-NQ/TW. Mục tiêu cốt lõi là thiết lập cơ chế pháp lý minh bạch, công bằng, phân hóa đúng bản chất hành vi vi phạm; bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới sáng tạo vì lợi ích quốc gia, dân tộc, đồng thời giữ vững kỷ luật, kỷ cương và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước./.

Lê Thị Hồng, Trần Thị Thúy Hạnh - K.LLCT&KHXHNV