Thứ 5, 2/7/2026 22:32 (GMT+7)

THÁNG HÀNH ĐỘNG PHÒNG, CHỐNG MA TÚY NĂM 2026: NÂNG CAO NHẬN THỨC, XÂY DỰNG CỘNG ĐỒNG AN TOÀN

1. Đặt vấn đề

Ngày 26/6 hằng năm được Liên hợp quốc chọn là Ngày Quốc tế phòng, chống lạm dụng và buôn bán bất hợp pháp chất ma túy. Tại Việt Nam, tháng 6 đồng thời là Tháng hành động phòng, chống ma túy, được triển khai rộng khắp nhằm nâng cao nhận thức của người dân, phát huy trách nhiệm của các cấp, các ngành và toàn xã hội trong công tác phòng ngừa, đấu tranh với tệ nạn ma túy.

Năm 2026, Tháng hành động phòng, chống ma túy được tổ chức với chủ đề “Chung một quyết tâm xây dựng xã, phường, đặc khu không ma túy”. Chủ đề này thể hiện quyết tâm của cả hệ thống chính trị trong công tác phòng, chống ma túy, đồng thời nhấn mạnh vai trò của cộng đồng trong xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh. Ma túy là hiểm họa đối với sức khỏe con người, hạnh phúc gia đình và sự phát triển của xã hội. Không chỉ hủy hoại tương lai của người sử dụng, ma túy còn làm phát sinh nhiều loại tội phạm, ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và chất lượng cuộc sống của cộng đồng.

Trong bối cảnh các loại ma túy mới xuất hiện ngày càng nhiều, phương thức hoạt động của tội phạm ma túy ngày càng tinh vi, công tác phòng, chống ma túy đòi hỏi sự tham gia tích cực của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Tháng hành động phòng, chống ma túy năm 2026 là dịp để mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng nâng cao nhận thức, phát huy trách nhiệm, chung tay xây dựng môi trường sống không ma túy.

2. Thực trạng tệ nạn ma túy và những thách thức đặt ra hiện nay

Trong những năm qua, công tác phòng, chống ma túy ở nước ta đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Nhiều đường dây mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy quy mô lớn bị triệt phá; nhiều tụ điểm phức tạp về ma túy được xóa bỏ; nhận thức của người dân từng bước được nâng lên. Dù vậy, tình hình tội phạm và tệ nạn ma túy vẫn còn diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với đời sống xã hội.

Các đối tượng phạm tội về ma túy liên tục thay đổi phương thức hoạt động để đối phó với lực lượng chức năng. Nhiều đường dây được tổ chức chặt chẽ, hoạt động liên tỉnh, thậm chí xuyên quốc gia. Việc vận chuyển ma túy diễn ra trên nhiều tuyến đường bộ, đường biển, đường hàng không và qua các dịch vụ chuyển phát, gây khó khăn cho công tác phát hiện, đấu tranh. Lợi nhuận khổng lồ từ hoạt động mua bán trái phép chất ma túy khiến nhiều đối tượng bất chấp pháp luật. Ma túy thường được cất giấu tinh vi trong hàng hóa thông thường, thực phẩm hoặc các vật dụng sinh hoạt nhằm qua mặt cơ quan chức năng. Nhiều vụ việc cho thấy tính chất manh động, liều lĩnh và mức độ nguy hiểm ngày càng cao của loại tội phạm này. Ở một số địa phương, tệ nạn ma túy còn kéo theo nhiều hệ lụy như trộm cắp, cướp giật, bạo lực gia đình và các hành vi vi phạm pháp luật khác. Không ít vụ án hình sự nghiêm trọng có liên quan đến người sử dụng ma túy. Điều đó cho thấy ma túy không chỉ là vấn đề của cá nhân mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sự bình yên của cộng đồng.

Những diễn biến trên đặt ra yêu cầu phải tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, đấu tranh và huy động sự tham gia của toàn xã hội. Sự chủ quan hoặc xem nhẹ nguy cơ từ ma túy có thể dẫn đến những hậu quả lâu dài đối với sự phát triển của địa phương và đất nước.

Nếu trước đây khi nhắc đến ma túy, nhiều người thường nghĩ đến heroin hoặc thuốc phiện thì hiện nay các loại ma túy tổng hợp và chất hướng thần mới đang trở thành thách thức lớn đối với công tác phòng, chống ma túy. Các loại ma túy này được sản xuất dưới nhiều dạng khác nhau như viên nén, tinh thể, bột hoặc dung dịch. Hình thức bắt mắt, màu sắc đa dạng cùng những tên gọi dễ gây hiểu lầm khiến nhiều người, nhất là thanh thiếu niên, mất cảnh giác. Ma túy tổng hợp có khả năng tác động mạnh đến hệ thần kinh trung ương, gây kích động, ảo giác, mất kiểm soát hành vi hoặc rối loạn tâm thần. Nhiều trường hợp phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe chỉ sau thời gian ngắn sử dụng. Các chất hướng thần mới xuất hiện với tốc độ nhanh. Khi một loại chất bị đưa vào danh mục kiểm soát, các đối tượng lại thay đổi công thức hóa học để tạo ra biến thể mới. Điều này gây nhiều khó khăn cho công tác nhận diện, giám định và quản lý.

Trong môi trường học đường và đời sống thanh thiếu niên, nguy cơ tiếp cận các loại ma túy mới đang ngày càng đáng lo ngại. Tâm lý tò mò, muốn khẳng định bản thân hoặc thiếu hiểu biết có thể khiến một số người trở thành nạn nhân của ma túy. Vì vậy, việc trang bị kiến thức nhận biết và cảnh báo sớm cần được thực hiện thường xuyên, phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Nguy cơ từ môi trường mạng và đời sống hiện đại. Sự phát triển của công nghệ thông tin mang lại nhiều tiện ích cho xã hội nhưng cũng bị các đối tượng phạm tội lợi dụng để thực hiện các hành vi liên quan đến ma túy. Hoạt động trao đổi thông tin, quảng bá, môi giới và giao dịch trái phép chất ma túy trên không gian mạng ngày càng tinh vi. Các đối tượng thường sử dụng tài khoản ảo, hội nhóm kín hoặc nhiều nền tảng trực tuyến khác nhau để che giấu hành vi vi phạm pháp luật, gây khó khăn cho công tác phát hiện và xử lý.

Giới trẻ là nhóm thường xuyên tiếp cận môi trường mạng nên cũng có nguy cơ bị tác động nhiều hơn. Một số nội dung độc hại cố tình làm giảm mức độ nguy hiểm của ma túy hoặc tạo ra những nhận thức sai lệch, khiến người xem dễ bị lôi kéo. Áp lực học tập, công việc và cuộc sống cũng là những yếu tố cần được quan tâm. Khi gặp khó khăn nhưng thiếu kỹ năng giải quyết vấn đề hoặc thiếu sự chia sẻ từ gia đình, bạn bè, một số người có thể tìm đến các chất kích thích như một cách giải tỏa tạm thời. Đó là lựa chọn sai lầm nhưng vẫn có thể xảy ra nếu công tác giáo dục và hỗ trợ chưa được quan tâm đúng mức. Phòng, chống ma túy trong giai đoạn hiện nay không chỉ diễn ra ngoài đời thực mà còn phải được triển khai hiệu quả trên không gian mạng. Xây dựng môi trường mạng an toàn và nâng cao kỹ năng sử dụng internet cho người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên, đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Những hệ lụy đối với cá nhân, gia đình và xã hội. Ma túy gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất và tinh thần của người sử dụng. Người nghiện ma túy có nguy cơ mắc nhiều bệnh nguy hiểm, suy giảm khả năng lao động và giảm chất lượng cuộc sống. Không ít trường hợp bị rối loạn hành vi, mất khả năng kiểm soát bản thân, ảnh hưởng đến học tập, công việc và các mối quan hệ xã hội. Nhiều ước mơ và dự định của tuổi trẻ đã khép lại chỉ vì một phút tò mò hoặc một lần thử nghiệm. Không ít người từng có tương lai rộng mở nhưng sau khi sa vào ma túy đã đánh mất cơ hội học tập, nghề nghiệp và niềm tin của những người xung quanh. Gia đình thường là nơi chịu những tổn thương sâu sắc nhất. Khi một thành viên nghiện ma túy, gánh nặng kinh tế tăng lên, cuộc sống bị đảo lộn, những áp lực tâm lý và mâu thuẫn gia đình cũng xuất hiện nhiều hơn. Có gia đình phải dành nhiều năm để hỗ trợ người thân cai nghiện và tái hòa nhập cộng đồng.

Ở phạm vi xã hội, ma túy là nguyên nhân làm phát sinh nhiều loại tội phạm và tệ nạn khác. Nguồn lực dành cho công tác phòng ngừa, đấu tranh, điều trị và cai nghiện rất lớn. Những thiệt hại về kinh tế, an ninh, trật tự và chất lượng nguồn nhân lực đều ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển của đất nước.

Phòng, chống ma túy không chỉ là ngăn chặn một loại tệ nạn xã hội mà còn là bảo vệ sức khỏe cộng đồng, bảo vệ hạnh phúc gia đình và bảo vệ tương lai của các thế hệ trẻ. Đó cũng là lý do công tác phòng, chống ma túy luôn cần được duy trì thường xuyên, liên tục với sự tham gia của toàn xã hội.

3. Giải pháp nâng cao hiệu quả phòng, chống ma túy

Nhận thức – hàng rào phòng ngừa quan trọng nhất

Trong công tác phòng, chống ma túy, nhận thức luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Thực tiễn cho thấy nhiều trường hợp sử dụng ma túy lần đầu bắt nguồn từ sự thiếu hiểu biết, tâm lý tò mò hoặc chủ quan trước những lời rủ rê, lôi kéo. Khi chưa nhận thức đầy đủ về tác hại của ma túy, con người dễ đánh giá thấp mức độ nguy hiểm và khó lường hết những hậu quả có thể xảy ra. Nhận thức đúng giúp mỗi người chủ động bảo vệ bản thân trước các nguy cơ tiềm ẩn trong cuộc sống. Người hiểu rõ tác hại của ma túy sẽ có ý thức cảnh giác cao hơn, biết từ chối những lời mời gọi và nhận diện sớm các biểu hiện bất thường liên quan đến ma túy trong môi trường sống xung quanh. Đây là hàng rào phòng ngừa hiệu quả và bền vững nhất. Công tác tuyên truyền, giáo dục cần tiếp tục được đổi mới về nội dung và hình thức. Những thông tin gắn với thực tiễn, những câu chuyện và bài học từ cuộc sống thường tạo sức lan tỏa mạnh mẽ hơn các khẩu hiệu mang tính chung chung. Khi người dân hiểu rõ hậu quả của ma túy đối với bản thân, gia đình và xã hội, nhận thức sẽ dần chuyển hóa thành hành động.

Các cơ sở giáo dục cần tăng cường lồng ghép nội dung phòng, chống ma túy vào hoạt động học tập, ngoại khóa và sinh hoạt tập thể. Những buổi tọa đàm, diễn đàn, cuộc thi tìm hiểu pháp luật hoặc hoạt động trải nghiệm thực tế có thể trở thành kênh tuyên truyền hiệu quả, góp phần hình thành ý thức tự giác cho học sinh, sinh viên. Trong thời đại số, các nền tảng truyền thông hiện đại cần được khai thác hiệu quả để lan tỏa thông điệp phòng, chống ma túy đến đông đảo người dân, nhất là giới trẻ. Những sản phẩm truyền thông ngắn gọn, sinh động và dễ tiếp cận sẽ giúp nâng cao hiệu quả tuyên truyền trong cộng đồng.

Giáo viên Khoa LLCT&KHXHNV tuyên truyền, giáo dục học sinh Trường Tiểu học Long Thạnh Mỹ (Phường Long Bình, TP. HCM) về phòng ngừa các hành vi, nguy cơ liên quan đến ma túy và thuốc lá điện tử

Xây dựng lối sống lành mạnh – giải pháp phòng ngừa từ gốc

Nếu nhận thức là hàng rào bảo vệ đầu tiên thì lối sống lành mạnh chính là nền tảng giúp con người vững vàng trước những cám dỗ trong cuộc sống. Một người có mục tiêu học tập, lao động rõ ràng, có môi trường sinh hoạt tích cực và các mối quan hệ lành mạnh sẽ ít có nguy cơ tìm đến ma túy. Thực tế cho thấy nhiều thanh thiếu niên sa vào tệ nạn không hẳn vì thiếu kiến thức mà do thiếu môi trường phát triển tích cực. Khi thời gian rảnh không được định hướng phù hợp hoặc nhu cầu được chia sẻ, được khẳng định bản thân không được đáp ứng đúng cách, các em dễ bị tác động bởi những ảnh hưởng tiêu cực từ bên ngoài.

Xây dựng lối sống lành mạnh bắt đầu từ những việc làm gần gũi trong cuộc sống hằng ngày như học tập nghiêm túc, rèn luyện thể chất, tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao và hoạt động tình nguyện vì cộng đồng. Những hoạt động ấy góp phần hình thành nhân cách, rèn luyện bản lĩnh và tạo môi trường phát triển tích cực cho mỗi người.

Đối với thanh thiếu niên, việc trang bị kỹ năng sống có ý nghĩa rất quan trọng. Kỹ năng từ chối, kỹ năng quản lý cảm xúc, ứng phó với áp lực và giải quyết các tình huống khó khăn sẽ giúp các em tự tin hơn trước những cám dỗ và thử thách trong cuộc sống. Lối sống lành mạnh cũng cần được lan tỏa trong cộng đồng thông qua việc nhân rộng các mô hình, phong trào và tấm gương sống đẹp. Khi những giá trị tích cực được bồi đắp thường xuyên, môi trường xã hội sẽ trở thành nền tảng vững chắc cho công tác phòng ngừa ma túy.

Phát huy sức mạnh cộng đồng trong phòng, chống ma túy

Ma túy là vấn đề xã hội phức tạp nên hiệu quả phòng, chống phụ thuộc rất lớn vào sự tham gia của gia đình, nhà trường, các tổ chức đoàn thể, chính quyền địa phương và toàn thể cộng đồng. Gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên, có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hình thành nhân cách của mỗi người. Sự quan tâm, yêu thương và đồng hành của cha mẹ đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng lối sống, giúp con em tránh xa các tệ nạn xã hội. Gia đình cũng là nơi có điều kiện phát hiện sớm những thay đổi bất thường trong tâm lý và hành vi của con em để kịp thời hỗ trợ, định hướng.

Nhà trường không chỉ truyền đạt tri thức mà còn góp phần giáo dục đạo đức, kỹ năng sống và ý thức chấp hành pháp luật cho học sinh, sinh viên. Một môi trường học tập an toàn, lành mạnh sẽ giúp người học phát triển toàn diện và hạn chế nguy cơ bị lôi kéo vào các tệ nạn xã hội. Các tổ chức đoàn thể như Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên, Hội Liên hiệp Phụ nữ cùng nhiều tổ chức xã hội khác có vai trò quan trọng trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục, sinh hoạt cộng đồng và rèn luyện kỹ năng cho thanh thiếu niên. Đây là những môi trường tích cực để mỗi người phát huy năng lực, hoàn thiện bản thân và xây dựng lối sống lành mạnh. Chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng giữ vai trò nòng cốt trong công tác tuyên truyền, quản lý địa bàn, xây dựng khu dân cư an toàn và hỗ trợ người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng. Hiệu quả phòng ngừa sẽ được nâng cao khi từng khu dân cư, tổ dân phố và mỗi người dân cùng tham gia giữ gìn an ninh, trật tự tại địa phương. Xây dựng xã, phường, đặc khu không ma túy không chỉ là mục tiêu của Tháng hành động phòng, chống ma túy năm 2026 mà còn là nhiệm vụ lâu dài của toàn xã hội. Mỗi gia đình là một điểm tựa giáo dục; mỗi nhà trường là một môi trường phát triển lành mạnh; mỗi địa phương là một mắt xích quan trọng trong mạng lưới phòng, chống ma túy.

Khi nhận thức được nâng cao, lối sống tích cực được lan tỏa và sức mạnh cộng đồng được phát huy, công tác phòng, chống ma túy sẽ đạt hiệu quả bền vững hơn, góp phần xây dựng môi trường sống an toàn cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

4. Kết luận

Ma túy vẫn là hiểm họa đối với sức khỏe con người, hạnh phúc gia đình và sự phát triển của xã hội. Trong bối cảnh tình hình tội phạm và tệ nạn ma túy còn diễn biến phức tạp, công tác phòng, chống ma túy cần tiếp tục được thực hiện thường xuyên, quyết liệt với sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Tháng hành động phòng, chống ma túy năm 2026 là dịp để nâng cao nhận thức, phát huy trách nhiệm của mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng trong phòng ngừa, đấu tranh với tệ nạn ma túy. Mỗi người cần chủ động trang bị kiến thức, xây dựng lối sống lành mạnh và tích cực tham gia các hoạt động phòng, chống ma túy tại địa phương.

Thông điệp “Chung một quyết tâm xây dựng xã, phường, đặc khu không ma túy” sẽ chỉ trở thành hiện thực khi được cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực. Khi nhận thức được nâng cao và sức mạnh cộng đồng được phát huy, môi trường sống an toàn, lành mạnh và không ma túy sẽ từng bước được xây dựng và lan tỏa.

Lê Thị Hợp - K.LLCT&KHXHNV